Wykluczenie cyfrowe w Polsce w 2026 roku – dostęp do internetu to dopiero początek

Internet stał się nieodłączną częścią codziennego życia. Korzystamy z niego podczas pracy, nauki, kontaktowania się z rodziną, robienia zakupów, zarządzania finansami oraz załatwiania spraw urzędowych. Przez internet możemy umówić wizytę lekarską, sprawdzić receptę, wysłać dokument, kupić bilet czy zapisać się na szkolenie.

Mogłoby się wydawać, że wraz z rosnącą dostępnością internetu problem wykluczenia cyfrowego stopniowo zanika. Najnowsze dane pokazują jednak, że samo podłączenie gospodarstwa domowego do sieci nie oznacza jeszcze cyfrowej samodzielności jego mieszkańców.

Dostęp do internetu jest coraz powszechniejszy

Według Głównego Urzędu Statystycznego w 2025 roku dostęp do internetu posiadało 96,2% gospodarstw domowych w Polsce. Było to o 0,3 punktu procentowego więcej niż rok wcześniej. Jednocześnie 69,7% osób w wieku od 16 do 74 lat kupowało towary lub usługi przez internet.

Są to wysokie wartości, ale nie pokazują całego obrazu sytuacji. Człowiek może mieć w domu internet i smartfon, a mimo to nie potrafić samodzielnie:

• wypełnić formularza elektronicznego,
• wysłać załącznika pocztą elektroniczną,
• założyć i zabezpieczyć konta,
• skorzystać z bankowości elektronicznej,
• umówić wizyty u lekarza przez internet,
• rozpoznać próby oszustwa,
• ocenić wiarygodności informacji,
• zainstalować i skonfigurować aplikacji.

Dlatego dostępu do internetu nie należy utożsamiać z posiadaniem kompetencji cyfrowych.

Polska poniżej unijnego celu

Według Eurostatu w 2025 roku 60% mieszkańców Unii Europejskiej w wieku od 16 do 74 lat posiadało co najmniej podstawowe kompetencje cyfrowe. Unijny cel zakłada zwiększenie tego wskaźnika do 80% w 2030 roku.

Dane Eurostatu dla Polski wskazują, że co najmniej podstawowe kompetencje cyfrowe posiadało w 2025 roku około 56% osób w wieku 16–74 lata. Oznacza to poprawę, ale również pokazuje, jak duża część społeczeństwa nadal nie osiąga poziomu uznawanego za podstawowy.

Ocena kompetencji obejmuje pięć obszarów:

1. Wyszukiwanie i ocenianie informacji.
2. Komunikację i współpracę.
3. Tworzenie treści cyfrowych.
4. Bezpieczeństwo.
5. Rozwiązywanie problemów.

Korzystanie z komunikatora lub oglądanie filmów w internecie nie musi więc oznaczać, że użytkownik potrafi bezpiecznie załatwić sprawę urzędową, przygotować dokument albo ochronić swoje dane.

Kogo dotyka wykluczenie cyfrowe?

Problem może dotyczyć każdego, jednak szczególnie narażone są:

• osoby starsze,
• osoby z niepełnosprawnościami,
• mieszkańcy wsi i małych miejscowości,
• osoby o niższym poziomie wykształcenia,
• osoby znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej,
• osoby bezrobotne lub bierne zawodowo,
• osoby samotne i pozbawione wsparcia,
• cudzoziemcy mający trudności językowe.

Najnowszy raport PARP dotyczący kompetencji cyfrowych kobiet pokazuje, że wiek, wykształcenie i miejsce zamieszkania nadal silnie wpływają na możliwość korzystania z technologii. Szczególnie duże różnice występują pomiędzy młodszymi i starszymi użytkownikami.

Nowe oblicze wykluczenia cyfrowego

• ochrony zdrowia,
• edukacji,
• ofert pracy,
• usług bankowych,
• administracji publicznej,
• informacji i kultury,
• tańszych ofert handlowych,
• kontaktów społecznych.

Pojawia się również wykluczenie związane ze sztuczną inteligencją. Ludzie potrafiący korzystać z narzędzi AI mogą szybciej zdobywać informacje, przygotowywać dokumenty i rozwijać kwalifikacje. Osoby pozbawione tych umiejętności mogą znaleźć się w jeszcze trudniejszej sytuacji edukacyjnej i zawodowej.

Jak ograniczać problem?

Skuteczne przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu powinno obejmować nie tylko przekazanie sprzętu, lecz także:

• bezpłatne szkolenia prowadzone prostym językiem,
• zajęcia praktyczne w niewielkich grupach,
• możliwość wielokrotnego powtarzania ćwiczeń,
• naukę bezpieczeństwa i rozpoznawania oszustw,
• materiały drukowane z instrukcjami krok po kroku,
• pomoc dostępną również po szkoleniu,
• tworzenie stron i usług zrozumiałych dla użytkownika,
• lokalne punkty wsparcia w bibliotekach, szkołach i domach kultury.

Najważniejszym celem nie powinno być wykonanie zadania za uczestnika, ale nauczenie go, jak może zrobić to samodzielnie.

Technologia powinna zwiększać samodzielność

Cyfrowa samodzielność staje się częścią niezależności społecznej. Człowiek, który potrafi bezpiecznie korzystać z usług internetowych, zyskuje łatwiejszy dostęp do informacji, edukacji, pracy, ochrony zdrowia i kontaktu z innymi.

Technologia powinna usuwać bariery, a nie tworzyć nowe. Dlatego rozwojowi cyfrowych usług musi towarzyszyć dostępna, cierpliwa i prowadzona z szacunkiem edukacja.

Fundacja Rozwoju Cyfrowego i Edukacji Przyszłości podejmuje działania wspierające rozwój kompetencji cyfrowych seniorów, nauczycieli, uczniów oraz osób zagrożonych wykluczeniem.

Więcej informacji: www.frcedukacja.edu.pl
Kontakt: biuro@frcedukacja.edu.pl